Regiomontanus - druk, drukker, doctrina

Op 6 juni 1436 wordt Johannes Müller geboren in Königsberg in Franken. Deze man staat beter bekend als Regiomontanus, een naam die hij zichzelf gaf, naar aanleiding van zijn geboortestad. Hij heeft belangrijke bijdragen geleverd op het gebied van de wis- en sterrenkunde en wordt daarom wel de geestelijk voorloper van Columbus genoemd.

Jeugd
Als hij 12 jaar oud is, verlaat hij zijn vaderstad en gaat filosofie, wiskunde en astronomie studeren in Leipzig. Op 15-jarige leeftijd gaat hij naar Wenen naar de school waar Peuerbach, een van de grondleggers van de Weense bibliotheek, werkt. Hij krijgt hier les over planeten, leest auteurs als Ptolemaeus en moet later ook meet- en sterrenkundige opgaven oplossen.
Als scholier stelt hij een lijst met standen van planeten en de maan op, die nauwkeuriger is dan de gegevens van zijn leerboek. Het resultaat is een werk met de 'geest van een hoogbegaafde', maar met het 'schrift van een kind'.

Grieken
Na verloop van tijd worden beide wiskundigen collega's van elkaar. Via Peuerbach komt Regiomontanus in aanraking met het weer in de belangstelling komen van de oude Grieken en maakt zich ijverig de Griekse taal machtig. Ook verzamelt hij veel oude manuscripten. Peuerbach was begonnen

Geniet Ga dan vrolijk verder, zoals je begonnen bent, o wonder van de wereld. Eerst om de aardse massa te omvatten, dan om te schrijden over de paden van de sterren. Zoals de sterren hun bewonderaars nog nooit teleurgesteld hebben, zo moge jij nu glorie genieten van wat zowel groots als onsterfelijk is. Uit: De triangulis omnimodis, Regiomontanus

met het vertalen van Ptolemaeus' Almagest en draagt zijn vroegere leerling op zijn sterfbed op dit werk voor hem af te maken.
De Almagest is een van de vele werken die Regiomontanus (mede)vertaald en uitgegeven heeft, gedrukt in zijn eigen drukkerij.
Na Peuerbachs dood wordt Regiomontanus professor in de wis- en sterrenkundekunde in plaats van zijn oud-meester .

Meetkunde
Naast boeken vertalen, is Johannes ook zélf een vruchtbaar wiskundige. Hij is de eerste in Duitsland die zich er voor inzet om de haast verwaarloosde kennis van de algebra uit te diepen en te verbeteren. Het boek Doctrina Triangulorum uit 1463 is zijn belangrijkste publicatie. Hierin brengt hij de trigonometrie op voor die tijd ongekende hoogte.

1471-1475
Vanaf 1471 woont Johannes in Nürnberg, op dat moment een middelpunt van handel en verkeer tussen Italië en Duitsland. Dit betekent dat hij hier diverse mensen aantreft. Niet alleen wis- en sterrenkunde, maar ook bijdragen op het gebied van mechanica, machinebouw en ontwikkeling en verbetering van muziekinstrumenten komen hier maar al te goed van pas.
Door behalve de vertalingen ook eigen manuscripten met astronomische tabellen te drukken, krijgt zijn drukkerij grote invloed.

Invloed
De Arabische getaltekens (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9) werden vanaf ca. 1150 in Europa bekend, maar hadden allerlei vormen. Door zijn drukkerij heeft Regiomontanus de getaltekens helpen standaardiseren. Zo is de invloed van Regiomontanus nog dagelijks voor iedereen zichtbaar.

Einde
In 1475 wordt Johannes door een geestelijke gevraagd naar Rome te komen om daar verbeteringen in de kalender voor te stellen en uit te voeren. Hij gaat, maar sterft een jaar later, pas veertig jaar oud, op 6 juli 1476 aan de pest. Zijn lichaam wordt bijgezet in het Pantheon van Marcus Agrippa in Rome.

Nagedachtenis
Om deze man, die zo belangrijk is geweest voor de ontwikkeling van in het bijzonder de wis- en sterrenkunde in de vijftiende eeuw, niet te vergeten, is er een aantal gedenktekens. Op het geboortehuis van Regiomontanus is een plakaat aangebracht en in zijn geboorteplaats staat ook een school die zijn naam draagt en is er een monument. Ten slotte is er in die streek ook de zogenaamde Vinum Regiomontanum, oftewel Regiomontanus­wijn.
In 1976 is er in Duitsland een meerdaags Regiomontanus-symposium geweest ter ere en nagedachtenis van de driehonderdste sterfdag van dit jonggestorven genie.

Literatuur

1. Gottwald, S. e.a. Lexikon bedeutender Mathematiker. Bibliographisches Institut Leipzig, Leipzig, 1990.
2. Müller, J. De triangulis omnimodis. J. Petreus, Nürnberg, 1533. Gebruikte uitgave: Paralleltekst Latijn - Engels, vertaald door B. Hughes. The University of Wisconsin Press, London, 1967.)
3. Struik, D.J. Geschiedenis van de Wiskunde. Het Spectrum, Utrecht, ⁵2004.
4. Ziegler, A. Regiomontanus. - Joh. Müller aus Königsberg in Franken - Ein geistiger Vorläufer des Columbus. Carl Höckner, Dresden, 1976.
5. Zinner, E. Regiomontanus: His Life and Work. Elsevier Science Publishers B.V., Amsterdam, 1990.

Terug naar overzicht

Niet overnemen zonder overleg.